Cenevre’de kapalı kapılar ardında gerçekleşen nükleer müzakereler, sadece Orta Doğu’nun değil, tüm dünyanın kaderini belirleyecek bir noktaya ulaştı. Peki, bu masada tam olarak ne konuşuluyor?
İşte zamanı kısıtlı okurlarımız için zirvenin en net özeti:
- Görüşme Yeri: Cenevre, İsviçre
- ABD’nin Talebi: İran’ın balistik füze programının derhal durdurulması.
- İran’ın Talebi: Masadaki “sıfır zenginleştirme” dayatmasının kaldırılması ve yaptırımların esnetilmesi.
Orta Doğu’daki bu diplomatik kriz size uzak görünebilir; ancak Cenevre’deki masadan çıkacak bir olumsuz karar, yarın sabah arabanıza alacağınız benzinin fiyatından, cebinizdeki dövizin değerine ve küresel tedarik zincirlerine kadar hayatınızın her alanını doğrudan etkileyecek.
Cenevre Zirvesine Nasıl Geldik?
Krizin kökenini anlamak, masadaki gerilimi okumanın ilk şartıdır:
- 2015: İran ile P5+1 ülkeleri arasında Nükleer Anlaşma (JCPOA) imzalandı.
- 2018: Donald Trump yönetimi anlaşmadan tek taraflı çekildi ve ağır uluslararası yaptırımlar geri döndü.
- 2020: İran, uranyum zenginleştirme oranlarını rekor seviyelere çıkardı.
- Bugün: Krizin çözümü veya topyekün bir çatışmanın önlenmesi için taraflar İsviçre’de yeniden masada.
Masadaki Kritik İsimler Kimler?
Bu zorlu diplomaside şahıslar, en az temsil ettikleri devletler kadar önemlidir. ABD tarafında, Donald Trump‘ın dış politika vizyonunu sahaya yansıtan, Orta Doğu diplomasisinin kilit isimleri Jared Kushner ve deneyimli müzakereci Steve Witkoff masada yer alıyor. Karşılarında ise İran’ın kurt politikacısı, dışişleri bakanı ve baş müzakerecisi Abbas Arakçi bulunuyor.
ABD’nin Masadaki Kırmızı Çizgileri
Amerika Birleşik Devletleri heyetinin Cenevre’deki tutumu oldukça net ve tavizsiz. Geçtiğimiz günlerde ABD Kongresi’nde yapılan resmi savunmalarda (Kaynak: ABD Kongre Tutanakları – Dış İlişkiler Komitesi) da altı çizildiği üzere, Washington’un öncelikleri şunlar:
- Balistik Füze Programının Durdurulması: ABD, İran’ın nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip füzeler geliştirmesini varoluşsal bir tehdit olarak görüyor. Özellikle 2000 km menzil kapasitesine sahip Şahab-3 ve Hürremşehr füzelerinin üretiminin durdurulması en büyük şart.
- Bölgesel Vekil Güçlerin Sınırlandırılması: ABD, İran’ın Yemen, Lübnan ve Suriye’deki askeri finansmanını kesmesini talep ediyor.
- Sıfır Toleranslı Denetim: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) İran’daki tesislere habersiz ve sınırsız erişim sağlaması isteniyor.
İran’ın Masadaki Kırmızı Çizgileri
Abbas Arakçi liderliğindeki İran heyeti ise rejimin bekasını merkeze alan bir savunma hattı kurmuş durumda.
- Sıfır Zenginleştirme Dayatmasına Ret: İran, sivil amaçlı nükleer enerji üretimi için uranyum zenginleştirme (Uranyumun enerji veya silah yapımında kullanılabilmesi için izotop oranının artırılması işlemi) hakkından vazgeçmiyor. Bu hakkın, NPT anlaşması (Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması) kapsamında yasal bir güvence olduğunu savunuyorlar.
- Yaptırımların Kaldırılması: İran ekonomisini boğan uluslararası yaptırımlar kaldırılmadan herhangi bir askeri veya nükleer taviz verilmeyeceği kesin bir dille ifade ediliyor.
- Garantörlük Talebi: İran, olası bir iktidar değişikliğinde ABD’nin anlaşmadan tekrar çekilmeyeceğine dair yasal garanti istiyor.
Ekonomik Etkiler: Piyasalar (Dolar, Altın, Petrol) Nasıl Tepki Verecek?
Bu görüşmeler sadece siyaset bilimcileri değil, yatırımcıları da yakından ilgilendiriyor. Küresel petrol arzının şah damarı olan Hürmüz Boğazı’nın güvenliği bu masaya bağlı.
- Petrol Fiyatları: Anlaşma çıkmazsa ve İsrail-İran gerilimi tırmanırsa, Brent petrolün varil fiyatının kısa sürede 100 doları aşması bekleniyor. Bu durum tüm dünyada enflasyonist bir baskı (benzin ve gıda fiyatlarında artış) yaratacaktır.
- Altın (Güvenli Liman): Jeopolitik risklerin artması, ons altını tarihi zirvelere taşıyabilir. Kriz derinleşirse yatırımcı riskli varlıklardan kaçıp altına sığınacaktır.
- Kripto Paralar: Savaş çanları çalmaya başladığında genellikle riskli varlıklar (Bitcoin vb.) ilk etapta sert satış yer. Ancak uzun vadede ambargo altındaki ülkelerin sisteme entegre olmak için kriptoyu kullanma ihtimali piyasayı dalgalandırır.
Görüşmeler Başarısız Olursa Ne Olacak? Savaş Çıkar mı?
Okuyucuların zihnindeki o karanlık soru: Bu kriz 2003 Irak işgali gibi büyük bir savaşa dönüşür mü?
Jeopolitik uzmanı ve eski diplomatlara göre, masanın devrilmesi anında 3 olası senaryo devreye girer:
- İsrail’in Önleyici Vuruşu: Anlaşma sağlanamazsa ve İran nükleer eşiği geçerse, İsrail’in İran nükleer tesislerini (Natanz ve Fordo) vurma ihtimali %80’in üzerine çıkar.
- Bölgesel Kapanma: İran, bir saldırı durumunda dünya petrolünün %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı mayınlayarak kapatabilir. Bu durum küresel bir ekonomik kriz demektir.
- Savaşın Yayılması: ABD’nin doğrudan İran’a kara harekatı yapması beklenmiyor (Irak sendromu nedeniyle). Ancak denizden ve havadan yapılacak nokta atışı operasyonlar, tüm Orta Doğu’yu bir ateş çemberine çevirecektir.
“Cenevre’deki masa devrilirse, diplomasi yerini siber saldırılara, vekalet savaşlarına ve sonunda kaçınılmaz bir bölgesel çatışmaya bırakacaktır.” – Küresel Jeopolitik Enstitüsü Raporu
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Cenevre görüşmeleri nerede ve ne zaman yapılıyor?
Görüşmeler, tarafsız bölge olan İsviçre’nin Cenevre kentinde kapalı kapılar ardında, uluslararası gözlemcilerin eşliğinde devam etmektedir. Tarihler ve seanslar güvenlik gerekçesiyle anlık olarak güncellenmektedir.
Görüşme masasında kimler var?
Masada ABD tarafını temsilen Donald Trump döneminin kilit isimlerinden Jared Kushner ve müzakereci Steve Witkoff bulunurken; İran tarafını Baş Müzakereci ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi temsil etmektedir.
Bu görüşme başarısız olursa savaş çıkar mı?
Doğrudan ve geniş çaplı bir 3. Dünya Savaşı beklenmese de, İsrail’in önleyici hava saldırıları ve İran’ın bölgesel misillemeleri ile Orta Doğu’da şiddetli bir askeri tırmanış yaşanması oldukça yüksek bir ihtimaldir.
Krizin benim cebime (ekonomiye) etkisi ne olur?
Olası bir kriz, petrol fiyatlarını fırlatarak doğrudan akaryakıt zamlarına neden olur. Küresel tedarik zinciri bozulacağı için enflasyon artar, altın fiyatları yükselirken, borsa ve riskli yatırımlarda düşüşler yaşanabilir.
🔔 Gelişmelerden Anında Haberdar Olun!
Orta Doğu krizindeki son dakika gelişmelerini, piyasalara etkisini ve derinlemesine analizleri kaçırmamak için Google News’te Bizi Takip Edin veya WhatsApp Kanalımıza Katılın.
