Haritada uzak gibi duruyor. Ama etkisi pompa fiyatında, market etiketinde, dolar tabelasında çıkabilir.
Son günlerde Orta Doğu’daki ABD üsleri yeniden konuşuluyor. Peki mesele gerçekten “ABD üsleri nerede?” sorusu mu? Yoksa asıl soru şu mu:
“Bu kriz bize yansır mı?”
Bu haberi harita anlatmak için değil, Türkiye’deki vatandaşa olası etkisini sadeleştirmek için yazıyoruz.
ABD’nin Ortadoğu’daki üsleri neden konuşuluyor?
ABD’nin Orta Doğu’da Irak, Suriye, Katar, Kuveyt ve Bahreyn gibi ülkelerde askeri üsleri bulunuyor. Bu üsler, bölgedeki askeri varlığın merkezi.
Son gerilimlerle birlikte şu soru soruluyor:
Bu üsler hedef olursa ne olur?
Konu sadece askeri değil. Çünkü bölge aynı zamanda enerji hattı üstünde. Yani dünya petrolünün önemli bir kısmı bu coğrafyadan geçiyor.
Sorun burada başlıyor.
Bu üsler vurulursa petrol ne olur?
Olası bir çatışma senaryosunda ilk tepki genelde petrol fiyatında görülür.
Neden?
Çünkü piyasa (küresel alım-satım sistemi) belirsizliği sevmez.
Savaş ihtimali = arz riski (petrol akışının kesilme ihtimali) demektir.
Arz riski artarsa ne olur?
Petrol fiyatı yükselir.
Bu sadece teorik değil. Geçmişteki Körfez krizlerinde de aynı zincir çalıştı:
Jeopolitik gerilim → Petrol artışı → Küresel enflasyon baskısı
Petrol artarsa Türkiye’de ne değişir?
Türkiye petrolü büyük ölçüde ithal ediyor (yurt dışından alıyor).
Petrol yükselirse:
- Benzin ve motorin artar
- Nakliye maliyeti yükselir
- Üretim giderleri artar
- Market fiyatları yukarı gider
Yani mesele sadece araç sahipleri değil.
Sebze, ekmek, kargo ücreti… Hepsi zincirin parçası.
Dolar yükselir mi?
Kriz dönemlerinde yatırımcılar genelde “güvenli limanlara” yönelir. Bu da çoğu zaman doları güçlendirir.
Petrol fiyatı artarken dolar da yükselirse:
Çifte baskı oluşur.
- Enerji faturası artar
- Dövizle borcu olan zorlanır
- Enflasyon baskısı güçlenir
Peki bu otomatik mi olur?
Hayır.
Ama risk senaryosu budur.
En çok kim etkilenir?
Bu tür krizlerde en hassas kesimler:
- Sabit gelirli emekliler
- Memurlar
- Küçük esnaf
- Dövizle borcu olan işletmeler
- Altın ve döviz yatırımı olan orta yaş yatırımcılar
- Çocuğu askerde olan aileler
Çünkü belirsizlik, en çok plan yapmayı zorlaştırır.
“Askere çağrı olur mu?”
Bu soru sık geliyor.
Mevcut tabloya bakıldığında Türkiye’nin doğrudan bir askeri mobilizasyon (geniş çaplı asker çağrısı) ihtimali düşük görünüyor.
Türkiye şu an çatışmanın tarafı değil.
Ama bölgesel gerilim artarsa diplomatik ve askeri pozisyon yeniden değerlendirilir.
Şu an için panik gerektiren bir durum yok.
Risk Senaryosu: Üç Olasılık
1️⃣ Düşük Senaryo
Gerilim söylem düzeyinde kalır.
Petrol kısa süreli yükselir, sonra dengelenir.
Etkisi sınırlı olur.
2️⃣ Orta Senaryo
Sınırlı çatışma olur.
Petrol kalıcı şekilde yükselir.
Türkiye’de akaryakıt ve bazı ürünlerde zam görülür.
3️⃣ Yüksek Senaryo
Bölgesel savaş genişler.
Petrol sert yükselir.
Dolar baskısı artar.
Enflasyon yeniden hızlanabilir.
Şu an için piyasa davranışı, düşük ile orta senaryo arasında.
Şu an neyi takip etmek gerekir?
Panik yapmak yerine şu göstergelere bakın:
- Brent petrol fiyatı
- Dolar/TL kuru
- Türkiye’nin CDS primi (ülke risk göstergesi)
- Enerji Bakanlığı açıklamaları
Bu dört gösterge, cebimize yansıyacak etkinin erken sinyalidir.
Şu An Panik Yok Ama Gözünüz Açık Olmalı
ABD üsleri meselesi askeri gibi görünür.
Ama zincirin son halkası hane bütçesidir.
Bugün için:
- Türkiye doğrudan savaşta değil
- Enerji akışı kesilmiş değil
- Piyasalarda sert kopuş yok
Ama Orta Doğu’daki her kriz, petrol ve döviz üzerinden bize dokunabilir.
Bu yüzden mesele harita değil.
Hazırlıklı olun.
Ama panik yapmayın.
