Salon Bitkilerinde Kök Çürümesini Bitiren Evrensel Saksı Toprağı Formülü
Pothos’lar için veya salonunuzdaki standart Ficuslar için sürekli saksı değiştirmekten sıkıldınız. Bitkilerinize bir şeyler fısıldamanıza rağmen çürümelerinin tek sebebi elinizin ayarsızlığı değil; paketindeki sadece düz, siyah olan malzemedeki kildir. Gidip kenardaki perliti toprağına karıştırmak için eline leğeni alması gereken sizsiniz.
Evde karıştırmanız gereken evrensel miktar tam olarak şu şekildedir:
Elinize geniş bir plastik leğen alın ve bu hacimleri doğrudan içine dökün. İyi bitki toprağı pahalı toprak değildir; içinde doğru oranda hava boşluğu bulunduran topraktır. Karışımı homojen hale gelene kadar alt üst edin.
Düz paket toprağı neden suyu süzmez ve çamur kalır?
Havadar yapısı eksik olan topraklar suyu tuttuğunda doğrudan çamurlaşır. Marketten aldığınız o düz paketlerin içindeki malzeme tamamen sıkıştırılmıştır. Torf aslında tek başına besleyici bir malzemedir. Suyu sünger gibi çektiği için aslında torf kullanımını fazla yapmak çok akıl kârı değil. Yine de ucuz olduğundan bol miktarda torf alabilirsiniz. Torf bitkiyi sarar. Torf suyu bırakmak istemez. Piyasada satılan torf paketleri her zaman kurtarıcı görünür ama torf tek başına kökleri boğar. Torf kendi hacminden defalarca fazla su çeker ve bırakmaz.
Kök boğulması dediğimiz olay tamamen mekaniktir. Mesele kimya değil tamamen mekaniktir; gözenek ve drenaj kurgulanır. Toprak büyülü bir şey değil, bitkiyi tutmaya ve sulamalar arası nem barındırmaya yarayan bir tür inşa iskeletidir. Soğuk doğrudan vurduğu için durum değişir. Rüzgâr falan aramayın. Suyun ağırlığı aşağı çöker, düz toprak suyu süzmez çamur kalır. Bizim evde denediğimiz ve çoğu tohum üretici kılavuzlarında da gördüğümüz gibi iş tamamen yerçekimi ile havanın mücadelesinden ibarettir. Kil partikülleri mikroskobiktir ve birbirine yapışıp beton etkisi yaratır. Bu betonlaşma içindeki bitkinin yaşama şansı yoktur.
Neden toprağa perliti eklememiz şart?
Perlitin işlevi suyu süzmek ve içeride oksijen kanalları açmaktır. Aslında bunun yerine lav taşı kullanılabilir ama sonra değineceğim buna. Perlit çok hafiftir. Suyu tutmaz, sadece üzerinden akıtır. Siz suyu döktüğünüzde perlit aralarda sert kalır. Toprak donacaktır, çatlar, yalıtım işe yarar. Beyaz renkli, patlamış mısır gibi görünen bu malzemenin tek amacı torf kütlesinin içine otobanlar inşa etmektir. Bir boya kovası perlit, üç yoğurt kovası torf kütlesinin her bir santimetreküpüne hava boşluğu açar. Torf suyu emerken perlit suyun fazlasını saksının altındaki deliklere doğru yönlendirir.
Perlit taneleri zamanla ezilmez. Suyu döktüğünüzde hafif olduğu için yukarı çıkma eğilimi gösterir. Suyu yavaş yavaş, gezdirerek dökeceksiniz. Perlit ve torf iç içe kalmalı. Torf suyu yavaşça alırken perlit aralardan suyu aşağı indirir. Perlit yalıtım yapar, toprak ısısını korur. Torf ısınır, torf kurur.
Sizin için ev bitkileri için toprak karışımı nasıl hazırlanır diyorsanız durum bu.
Basit torf ile kompost arasındaki ayrım nedir?
Şimdi, kompost miktarını biraz kısarken perliti ise havalanmayı sağladığı için asıl oranı perlite ayıracaksınız diyebilirim… Kompostun ağırlık görevi vardır. Bitki kökleri tutunacak sert bir şeyler arar. Aksi halde boyu uzayan bir bitki devrilir.
Kompost organik maddedir. Mutfak atıklarının veya kuru yaprakların ufalanmış hali. Biz kompostu besin olsun diye değil, asıl yetiştirme torfu çok hafif kaldığı için ağırlık yapsın diye koyuyoruz. Torf ve perlit karışımı o kadar hafiftir ki, rüzgâr estiği an saksıyla beraber devrilir. İki su bardağı kompost, saksının tabanına o gerekli mekanik direnci sağlar. Bitki iskeleti sağlam durur. Kompost genelde azot yüklemesi içindir organik maddelerin fermente olmasına dikkat edin… (Saksı renginin kompostta koyu olması sıcak çeker ki gerçi biz genelde kil saksıları beyaz tercih ederiz ev içinde ama, asıl dikkat etmeniz gereken kompostta iyi karışması…) bunu atlamayın.
Uygulamanız gereken temel faydalar şunlardır:
- Torf, sulama aralıklarında nemi muhafaza eder.
- Perlit, drenaj alt tabakası oluşturarak suyun fazlasını atar.
- Kompost, saksının dengede kalması için gerekli kütleyi sağlar.
ikinci ufak istisnalar da şunlar
- kökler yere sağlam basar
- yaprak gelişimi hızlanır
- hava boşluğu kapanmaz
Karıştırma leğeninde fiziksel olarak ne yapıyoruz?
Elinize geniş bir plastik leğen alın. Yoğurt kovası ile ölçtüğünüz o üç kova torfu dökün. İçindeki ölü dalların budanması işinden arta kalan yaprakları ya da büyük odun parçalarını ayıklayın. Asimetrik plastik yapı veya benzeri atıklar çıkabilir içinden, onları atın. Biz yıllarca marketten aldığımız o kapalı poşetleri doğrudan saksıya boşaltıp neden bitkilerimiz kuruyor diye şaşırdık. Aslında torf kullanımını abarttığımız için oluyordu bu. Torf suyla buluştuğunda hacmen şişer. Torf kuruduğunda ise taş gibi sertleşir ve saksının kenarlarından ayrılır. Bu yüzden torf aralarına boya kovası hesabıyla o beyaz taneleri katmak zorundayız.
Öteki taraftan ikinci formüle gelirsek…
Karışımı leğende elinizle harmanladıktan sonra bir avuç alın. Sıkıca yumruk yapın. Avucunuzu açtığınızda o toprak topaklanıp kalıyorsa, perlit az gelmiştir. Torf miktarı perlitin direncini kırmıştır. Dağılıyorsa, doğru yoldasınızdır. Bitkinizi ekerken bu yeni karışım eskisinden daha kuru hissettirecektir. Biz ilk denediğimizde suyu tutmadığı için endişelenmiştik; fakat alttan akan suyu görünce drenaj alt tabakası işlevinin çalıştığını anladık. Ama ile fakat vs atlayarak bir an boş bırakarak uygulayın… Şöyle ki suyun fazlası aktığında kökler nefes alacak ama toprak içindeki mikro boşluklarda yeterli nem kalacak. Buharlaşma hızı değişecektir. Evin sıcaklığı torf içindeki suyu havaya kaldırır.
Bu oran %50 olmalı, kompost her şeye yarar… Ayrıca salon sarmaşıklarında hava kökleri varsa onlar nem bekler.
Geçen ay saksı değiştirirken fark ettik ki, lav taşı aslında perlite göre çok daha dayanıklı. Yukarıda perlit yerine lav taşı kullanılabilir demiştim. Lav taşı suyun içinde yüzmez. Aşağıda kalır. Ponza da böyledir. Ponza taşı suyu biraz daha fazla tutar. Akadama toprağı vardır mesela. Sphagnum torfu orkide barkı ile kullanıldığında farklı çalışır. Akadama toprağı kedi kumu gibi olan bonsai kumudur. Küçücük saksılarda suyu süzsün diye katılır. Sphagnum torfunun karşısına orkide barkını eklemek aslında epifitik türler için işe yarar. Orkide barkı suyu hiç tutmaz. Sphagnum suyu çok tutar.
Evde yeni bitkiyi saksıya aktarma adımları
Eski çamurlaşmış toprağı köklerden ayırın. Su dolu bir kovada kökleri yıkayın. Çürük kahverengi kökleri makasla kesin. Beyaz kökler kalmalıdır. Yeni hazırladığınız o leğendeki karışımdan saksı dibine bir miktar koyun. Bitkiyi oturtun. Kenarlardan bu karışımı doldurun. Bastırmayın. Bastırırsanız o yarattığınız havadar yapısı tamamen bozulur. Kök boğulması yine başlar. Toprak iskelettir dedik, bastırarak o iskeleti kırmayın.
Pothos türlerinde sulama döngüsü
Pothos bitkileri çok hızlı büyür. Uzun dalları vardır. Bu dalların beslenebilmesi için köklerin çok rahat uzaması şarttır. Eğer torf tek başına kalırsa, kökler o ıslak çamurun içinde ileri gidemez. Torf içindeki suyu sünger gibi tuttuğu için pothos kökleri bir süre sonra kahverengiye döner. Çürür. Çürüme başladığında yapraklar sararır. Siz sarardı diye su az geldi sanıp daha çok su verirsiniz. Daha çok su verince torf daha çok şişer. Torf kökleri tamamen boğar. Birinci gün suyu verirsiniz, perlit suyu aşağı atar. Üçüncü gün torf kurumaya başlar, küçülür, içeri hava girer. Beşinci gün torf tamamen kurur. Pothos yaprakları çok hafif aşağı yatar. Yedinci gün tekrar sularsınız.
Ficus türlerinde mekanik ağırlık hesabı
Ficus türleri ise daha odunsudur. Gövdeleri kalındır. Yaprakları ağırdır. Üç yoğurt kovası torf, bir boya kovası perlit ve kompost karışımı ficus için tam bir mekanik destektir. Kompost burada o ağır gövdenin devrilmesini önler. Ficus kökleri kalındır, suyu hızlı çekerler ama sürekli su içinde kalmayı hiç sevmezler. Evde uygulayış biçiminiz bu şekilde olmalı.
Plastik saksılar suyu buharlaştırmaz. Sadece üst yüzeyden uçmasını beklerdiniz. Asimetrik plastik yapı saksının dibinde su biriktirir. Torf bu suyu çeker. Kil saksılar ise gözeneklidir. Kenarlarından su terler. Torf içindeki suyu dışarı verir. Perlit bu terlemeyi hızlandırır. Torf kil saksıda daha çabuk kurur, torf plastik saksıda hep ıslak kalır. Bu yüzden yoğurt kovası hesabıyla hazırladığınız bu formülü hangi saksıya koyduğunuz da mekaniği değiştirir. Torf kullanımını saksıya göre değiştirmek aklınızdan geçebilir ama formül sabittir. Formülü bozmayın.
Elinizdeki leğenin büyüklüğüne göre yoğurt kovasını değiştirebilirsiniz, mesela çay bardağı da olur ama o zaman perlit oranını… İki avuç kompost koymak her zaman daha kolaydır. Bütün mesele oranların birbirine hacimsel olarak sadık kalmasıdır. Üç birime bir birim ve bir miktar ağırlık kütlesi. Torf kütlesi her zaman ana bazınız olarak kenarda bekleyecek.
Bu mekanik sistemi oturtmak için artık her detayı biliyorsunuz. Toprak dediğimiz malzeme bitkiyi ayakta tutan bir iskelettir ve suyun akıp gitmesini sağlayacak boşluklara muhtaçtır. Her zaman kaliteli perlit bulun. Torf kompost karışımı evin içindeki nem dengesini bozmadan bitkinin hayatta kalmasını sağlayacak. Torf kompost karışımı her mevsim uygulanabilir. Ev bitkileri için toprak karışımı aslında sadece doğru hacim oranlarından ibarettir. Ev bitkileri için toprak karışımı arayışınızda bu reçeteyi doğrudan her tür saksıya uygulayabilirsiniz.
Not: Sularken önce üst toprak nemliyse ellemeden alttan bir tartın.